Published in the language of the original session. The English translation is provided for reference and may not be fully accurate, please verify technical terms against the source.
Enis Öncüoğlu’nun proje örnekleri, karma kullanımın yalnızca işlevleri üst üste koymak olmadığını gösteriyor. Cephe; ofis, konut, otel ve perakendenin farklı ritimlerini ortak bir kentsel kimlik içinde uzlaştırmak zorunda.
Perakende yapıları uzun süre kent içinde tek işlevli, büyük ve çoğu zaman kapalı kutular olarak ele alındı. Enis Öncüoğlu ise ticaretin karma kullanımlı mimariyi nasıl öne çıkardığını ve cephenin bu dönüşümde nasıl bir arayüz hâline geldiğini gösteriyor. Öncüoğlu, ofis, konut, otel ve alışveriş işlevlerinin aynı projede bir araya gelmesinin yalnızca programı büyütmediğini vurguladı. Her işlevin açıklık, mahremiyet, gün ışığı, strüktür, malzeme, ritim ve kullanıcı ölçeği farklıdır. Karma kullanım cephesi, bu dilleri tek bir kimlik içinde uzlaştırmak zorundadır.
Her işlev kendi cephe gramerini taşır
Öncüoğlu üç temel cephe dilini karşılaştırıyor. Ofis cephesi çoğunlukla modüler ve tekrarlı bir grid üzerinden çalışır. Yüksek şeffaflık oranı, gün ışığı optimizasyonu, aks düzeni, giydirme cephe ve yatay ya da düşey ritim belirleyicidir. Güneş kırıcılar, çalışma alanındaki kamaşma ve soğutma yükleriyle birlikte ele alınır. Konut cephesi daha parçalıdır. Balkon, loggia ve çıkmalar kullanıcı ölçeği üretir; doluluk-boşluk oranı daire tiplerine göre değişir. Mahremiyet daha güçlü bir kriterdir. Taş, ahşap benzeri sıcak malzemeler ya da farklı kullanıcı seçimleri cepheye çeşitlilik katabilir. AVM cephesi yaya akışı ve ticari görünürlükle biçimlenir. Zemin katın dış mekânla ilişkisi, büyük açıklıklar, vitrin şeffaflığı, dikkat çekici malzeme kombinasyonları ve gece-gündüz aydınlatma etkisi önem kazanır. Cephe, insanları yalnızca içeri alan bir kabuk değil, hareketi yönlendiren bir kent yüzeyidir.
Karma kullanım projesinin zorluğu, bu üç gramerden birini diğerlerine zorla uygulamamaktır. Tekrarlı ofis modülü konutun mahremiyet ihtiyacını karşılamayabilir; konut ölçeği otel ya da ticaret girişini görünmez kılabilir; AVM’nin yüksek görsel yoğunluğu da bütün yapıyı bir reklam nesnesine dönüştürebilir.
Malldova: program değiştikçe kesit ve cephe de değişir
Malldova Center ve daha sonraki Malldova Plaza çalışmaları, perakende çekirdeğinin çevresinde ofis, otel, konut ve medikal işlevlerin gelişmesini görünür kıldı. farklı fonksiyonların hem cepheye hem de yapı kesitine etkisi birlikte gösterildi. Bu birliktelik, yalnızca farklı kaplamaların yan yana gelmesi değildir. Kat yükseklikleri, taşıyıcı akslar, servis zonları, ayrı girişler, düşey sirkülasyon, yangın bölmeleri ve açık alan kullanımları da değişir. Cephe modülü, bu iç düzeni gizlemek ya da açıklamak arasında bilinçli bir karar vermelidir. Perakende tabanı kentsel hareketi toplarken üstteki konut, ofis veya otel daha kontrollü erişim ister. Bu nedenle zemin katın geçirgenliği ile üst katların güvenlik ve mahremiyeti farklı araçlarla çözülür; buna rağmen bina tek bir parça olarak okunmalıdır.
Tashkent City Lot 3: revizyonu tasarım sistemine dönüştürmek
420.000 metrekarelik Tashkent City Lot 3 uzun bir tasarım evrimi üzerinden anlatıldı. Nisan 2018’den 2020’deki AVM, otel ve rezidans revizyonlarına kadar çok sayıda aşama, karma kullanım projelerinde değişimin istisna değil temel koşul olduğunu ortaya koydu. Program, yatırım stratejisi, işletme senaryosu ve kullanıcı beklentileri değiştikçe kütle ve cephe de yeniden düzenlendi. Böyle bir süreçte tasarım yalnızca son görseli üretmeye odaklanırsa her revizyon büyük bir yeniden çizim krizine dönüşür. Buna karşılık modüler gridler, cephe aileleri, ortak malzeme kuralları ve parametrik kontrol noktaları değişikliği yönetilebilir hâle getirir.
Final tasarımda işlevler cephede açıkça farklılaşıyordu. Rezidans bölümünde stick sistem giydirme cephe ile perfore metal paneller; AVM’de üç boyut etkili alüminyum kompozit paneller ve başka bölgelerde stick sistem ile paslanmaz çelik; otelde ise daha kontrollü bir giydirme cephe dili kullanıldı. Burada birlik, her yerde aynı sistemi kullanmaktan gelmiyor. Ortak oranlar, renk ailesi, yatay-düşey hizalar, giriş hiyerarşisi ve kütle kompozisyonu farklı cephe teknolojilerini tek mimari anlatıda topluyor.
Ticari koridor kamusal yaşamı nasıl yeniden kurar?
Temel görüşlerden biri, karma kullanımın “kamusal yaşam ile ticaret arasında kurduğu geçirgen arayüz ile kentsel sistemi yeniden tanımladığı”ydı. Bu arayüz çoğu zaman cephe ile peyzaj arasındaki birkaç metrede oluşur. ZGYO Bayraklı projesinde ticari koridorlar, sosyal donatılar ve farklı işlevlere olanak veren tanımlı peyzaj alanları proje bütünlüğünün parçaları olarak gösterildi. Spor salonu, yüzme havuzu, konut girişi, ofis lobisi, mağaza cephesi ve kamusal açık alan aynı zemin sisteminde birbirine bağlanırken her birinin erişim ve görünürlük düzeyi farklıdır. Bu nedenle başarılı karma kullanım cephesi yalnızca üst kotlardaki kaplama kompozisyonuna bakmaz. Saçak, kolon aralığı, geri çekilme, vitrin modülü, oturma alanı, gölge, servis girişi ve yaya rotası birlikte tasarlanır. Ticaret, kamusal alanı canlı tutabilir; fakat bu canlılığın herkes tarafından erişilebilir olması için özel alan ile kamusal alan sınırı dikkatle kurulmalıdır.
Esneklik ne anlama geliyor?
Karma kullanım projelerinde “esnek cephe” hareketli panel demek zorunda değildir. Daha temel bir esneklik şunları içerir:
Farklı kiracı veya daire bölünmelerine uyabilen modül, ıç duvar değişikliklerini tolere eden mullion ve opak panel düzeni, tabela ve aydınlatma için kontrollü bölgeler, gelecekteki kapı, vitrin ya da servis değişikliklerine izin veren alt konstrüksiyon, farklı kat yükseklikleri arasında hizayı koruyan geçiş detayları, bakım ve parça değişimi yapılabilen sistem aileleri.
Bu esneklik, ilk tasarımda sınırsız seçenek bırakmak anlamına gelmez. Tam tersine, değişebilecek alanlarla sabit kalması gereken mimari kuralların açıkça ayrılmasıdır.
Büyük ölçekli projelerde cephe kimliğini korumak
Miran Marina, Vaha Ankara, Chorsu ve Yengi Tashkent master planları, Folkart Basmane ve Mozaik Adana gibi yer alan diğer örnekler, karma kullanımın bina ölçeğinden kent parçası ölçeğine büyüdüğünü gösterdi. Ölçek büyüdükçe tek bir “ikonik” cephe hareketi yeterli olmaz. Yaya hızında algılanan zemin kat, araçtan okunan orta mesafe ve kent siluetinde görülen kuleler için farklı kompozisyon katmanları gerekir. Cephe kılavuzları, malzeme paleti, aydınlatma stratejisi ve kamusal alan kuralları bütün gelişim alanında süreklilik kurar.
Tasarım ekipleri için yedi ilke
Bu örneklerden hareketle karma kullanım cepheleri için şu ilkeler öne çıkıyor: Her işlevin cephe gramerini ayrı ayrı tanımlayın; sonra ortak mimari kuralları kurun. Zemin katı yalnızca kaplama değil, yaya akışı ve kamusal yaşam sistemi olarak tasarlayın. Program revizyonlarını taşıyacak modüler ve parametrik bir altyapı oluşturun. Farklı cephe teknolojilerini aynılaştırmak yerine oran, hizalama ve malzeme ailesiyle bütünleştirin. Ayrı kullanıcı gruplarının giriş, güvenlik, servis ve mahremiyet ihtiyaçlarını erken çözün. Gece görünümünü sonradan eklenen aydınlatma değil, cephenin ikinci kullanım hâli olarak düşünün.
Değişebilecek kiracı katmanını, uzun ömürlü bina kimliğinden teknik olarak ayırın. Perakendenin karma kullanımı öne çıkarması, alışveriş alanının diğer işlevleri kendine eklemesinden ibaret değildir. Asıl dönüşüm, ticaretin ürettiği hareketin konut, ofis, otel ve kamusal alanla yeni ilişkiler kurmasıdır. Cephe bu ilişkileri görünür, erişilebilir ve değişime dayanıklı hâle getirdiğinde karma kullanım gerçek bir kentsel sisteme dönüşür.